दान गर्नुअघि फोटो खिच्ने र सामाजिक सञ्जालमा प्रचार गर्ने प्रवृत्ति : सेवा कि देखावा?

दान गर्नुअघि फोटो खिच्ने र सामाजिक सञ्जालमा प्रचार गर्ने प्रवृत्ति : सेवा कि देखावा?

धर्म, आस्था र सेवाको नाममा गरिने दान साँच्चिकै पुण्य हो कि आजकल दानभन्दा त्यसको प्रचार ठूलो बन्दै गएको छ?

मन्दिर, मठ, पूजास्थल तथा अन्य धार्मिक स्थलहरूमा पूजा–आराधना गर्न र आफ्नो आस्थाअनुसार दान गर्न मानिसहरू पुग्ने गर्छन्। कसैले आफ्नो कमाइबाट केही रकम छुट्याउँछन्, कसैले खाद्यान्न, लत्ताकपडा वा अन्य आवश्यक सामग्री सहयोग गर्छन्। धार्मिक स्थलको संरक्षण, साधुसन्तको सेवा तथा गरिब, दुःखी र असहायलाई सहयोग गर्नु निश्चय नै प्रशंसनीय कार्य हो।

तर पछिल्लो समय एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ—दान दिनुभन्दा पहिले फोटो खिच्ने, भिडियो बनाउने र सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरेर ‘हामीले यति दान गर्‍यौँ’ भनेर प्रचार गर्ने प्रवृत्ति कत्तिको उचित हो?

केही मानिसहरू दान गर्न धार्मिक स्थलमा पुग्छन्, तर दान दिनुअघि नै फोटो खिच्ने, भिडियो बनाउने, दान दिएको रकम वा सामग्री देखाउने र त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्ने तयारीमा बढी व्यस्त देखिन्छन्। मानौँ, दान गर्नु मात्र पर्याप्त छैन, आफूले दान गरेको कुरा संसारलाई देखाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

यहाँ प्रश्न दान गर्ने व्यक्तिको विरोध गर्नु होइन। दान गर्ने हरेक व्यक्तिको सम्मान हुनुपर्छ। आफ्नो मेहनतको कमाइबाट केही रकम समाज, धर्म र मानव सेवाका लागि छुट्याउनु राम्रो कुरा हो। तर दानको उद्देश्य अरूको दुःख कम गर्नु हो कि आफ्नो प्रतिष्ठा बढाउनु हो भन्ने विषयमा भने गम्भीर भएर सोच्न आवश्यक छ।

दानको वास्तविक मूल्य त्यसको रकमले मात्र होइन, त्यसपछाडिको भावनाले निर्धारण गर्छ।

कसैले हजारौँ रुपैयाँ दान गरेर त्यसको प्रचार नगर्न सक्छ, तर कसैले थोरै सहयोग गरेर पनि त्यसको व्यापक प्रचार गर्न सक्छ। यसबाट कसैको नियतमाथि सीधै प्रश्न उठाउन मिल्दैन, किनकि सामाजिक सञ्जालमा राखिएका सबै पोस्ट प्रचारकै उद्देश्यले बनाइएका हुन्छन् भन्ने पनि होइन। कतिपयले अरूलाई प्रेरणा दिन, सहयोगको जानकारी सार्वजनिक गर्न वा पारदर्शिता कायम गर्न पनि आफ्नो योगदान देखाउने गर्छन्।

तर जब दान दिनुभन्दा पहिले फोटो खिच्ने, भिडियो बनाउने र कुन तरिकाले पोस्ट गर्दा धेरै मानिसले देख्छन् भन्ने कुराले प्राथमिकता पाउन थाल्छ, तब दानको मूल भावना कतै पछाडि छुटिरहेको त छैन भन्ने प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो।

धर्म भनेको केवल मन्दिरमा गएर पूजा गर्नु, टीका लगाउनु, फूल चढाउनु वा दानपेटिकामा रकम खसाल्नु मात्र होइन। धर्म भनेको आफ्नो व्यवहारमा इमानदारी राख्नु, दुःखीको पीडा बुझ्नु, असहायलाई सहयोग गर्नु र अरूको सम्मान गर्न जान्नु पनि हो। यदि हामीले गरेको दानले कसैको जीवनमा राहत पुर्‍याउँछ भने त्यो नै ठूलो उपलब्धि हो।

अर्कोतर्फ, सामाजिक सञ्जालमा दानको तस्बिर सार्वजनिक गर्दैमा त्यो गलत हुन्छ भन्ने पनि होइन। कसैले आफ्नो उदाहरण प्रस्तुत गरेर अरूलाई सहयोग गर्न प्रेरित गर्छ भने त्यसले समाजमा सकारात्मक सन्देश दिन सक्छ। तर दानको नाममा अरूलाई होच्याउने, सहयोग लिने व्यक्तिको आत्मसम्मानमा चोट पुर्‍याउने वा आफूलाई अरूभन्दा ठूलो देखाउने काम भने उचित हुन सक्दैन।

विशेषगरी गरिब, दुःखी र असहाय व्यक्तिलाई सहयोग गर्दा उनीहरूको सम्मान र गोपनीयताको ख्याल गर्नु आवश्यक छ। सहयोग पाउने व्यक्तिको विवशतालाई आफ्नो प्रचारको सामग्री बनाउनु मानवताको भावनासँग मेल खाँदैन। सहयोग यस्तो होस्, जसले कसैको दुःख कम गरोस्, तर उसको आत्मसम्मानमा चोट नपुर्‍याओस्।

धार्मिक स्थलमा दान गर्ने व्यक्तिहरूले पनि एउटा कुरा बुझ्न आवश्यक छ—दान गरेपछि त्यसको प्रचार गर्नु अनिवार्य छैन। आफूले गरेको राम्रो काम अरूलाई सुनाएर प्रेरित गर्न सकिन्छ, तर प्रत्येक पुण्यको कामलाई सामाजिक सञ्जालमा प्रमाणित गर्नैपर्छ भन्ने सोच राख्नु आवश्यक छैन।

कहिलेकाहीँ मौन रूपमा गरिएको सानो सहयोगले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। न कुनै फोटो, न कुनै भिडियो, न कुनै प्रचार—केवल सहयोग गर्ने सच्चा भावना। यस्तो सेवाले पनि समाजमा उत्तिकै महत्त्व राख्छ।

आजको समयमा हामीले आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्नुपर्छ—हामी समाजका लागि केही गरिरहेका छौँ कि समाजले हामीलाई राम्रो देखोस् भनेर केही गरिरहेका छौँ? हाम्रो उद्देश्य अरूको अनुहारमा मुस्कान ल्याउनु हो कि आफ्नै तस्बिरमा प्रशंसाका टिप्पणीहरू बटुल्नु हो?

यी प्रश्नको उत्तर हरेक व्यक्तिले आफ्नै विवेकअनुसार खोज्नुपर्छ।

दान गर्नु राम्रो हो, दानको प्रचार गरेर अरूलाई प्रेरित गर्नु पनि गलत होइन। तर दानभन्दा देखावा ठूलो हुनु हुँदैन।

धर्मलाई प्रतिष्ठा कमाउने माध्यम होइन, मानवताको सेवा गर्ने अवसरका रूपमा लिन सक्नुपर्छ। दान गर्दा रकमभन्दा भावना ठूलो होस्, प्रचारभन्दा सेवा ठूलो होस् र आफ्नो नामभन्दा सहयोग पाउने व्यक्तिको आवश्यकता ठूलो होस्।

अन्ततः, मानिसले गरेको दानको चर्चा कति भयो भन्नेभन्दा पनि त्यसबाट कसैको जीवनमा कति सकारात्मक परिवर्तन आयो भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हो।

किनकि साँचो दान त्यो हो, जसले अरूको पीडा कम गर्छ; साँचो धर्म त्यो हो, जसले मानवता बचाउँछ; र साँचो सेवा त्यो हो, जसका लागि प्रशंसा पाउनैपर्ने अपेक्षा राखिँदैन।

अब प्रश्न तपाईंहरूलाई—

मन्दिर वा धार्मिक स्थलमा दान गर्नुअघि फोटो खिचेर सामाजिक सञ्जालमा प्रचार गर्नु अरूलाई प्रेरित गर्ने राम्रो माध्यम हो, कि दानको वास्तविक भावनाभन्दा देखावालाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति हो?

आफ्नो विचार सभ्य रूपमा राख्नुहोस्।