नवरात्रको पाँचौँ दिन आज स्कन्दमाता भगवतीको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गरिँदै
Amrit Kushwaha · २९ असोज २०८३ · 👁 267 पटक पढिएको
नवरात्रको पाँचौँ दिन आज स्कन्दमाता भगवतीको पूजा–आराधना गरिँदै
असोज २९ । बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको पाँचौँ दिन आज घरघरका दसैँघर तथा पूजा कोठामा नवदुर्गामध्येकी पाँचौँ स्वरूप देवी स्कन्दमाताको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गरिँदै छ। आश्विन शुक्ल पञ्चमीका दिन स्कन्दमाताको पूजा गर्ने धार्मिक परम्पराअनुसार वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक देवीको उपासना गरिरहेका छन्।
नवरात्रका नौ दिनमा दुर्गा भवानीका नौवटा स्वरूपको पूजा गर्ने परम्परा छ। नवरात्रको पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा र पाँचौँ दिन स्कन्दमाताको पूजा गरिन्छ। यसपछि छैटौँ दिन कात्यायनी, सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्रीको पूजा–आराधना गर्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ।
को हुन् देवी स्कन्दमाता ?
देवी स्कन्दमातालाई भगवान् स्कन्द अर्थात् कार्तिकेयकी माताका रूपमा चिनिन्छ। धार्मिक तथा पौराणिक मान्यताअनुसार स्कन्दमाता देवी पार्वतीकै एक स्वरूप हुन्। भगवान् कार्तिकेयलाई स्कन्द पनि भनिने भएकाले उहाँकी मातालाई स्कन्दमाता नामले पुकारिएको हो।
स्कन्दमाताको स्वरूप मातृत्व, ममता, करुणा, शक्ति र संरक्षणको प्रतीकका रूपमा वर्णन गरिएको छ। देवीको प्रतिमामा उहाँ सिंहमा विराजमान हुनुभएको, हातमा कमलका फूल धारण गर्नुभएको र काखमा बालरूपका भगवान् स्कन्दलाई राख्नुभएको देखाइन्छ। उहाँको यो स्वरूपले मातृप्रेमसँगै शक्ति र साहसको सन्देश दिने धार्मिक विश्वास छ।
स्कन्दमाताको पूजा गर्नुको धार्मिक महत्त्व
नवरात्रको पाँचौँ दिन स्कन्दमाताको पूजा गर्नाले परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। विशेषगरी सन्तानको सुख, स्वास्थ्य तथा प्रगतिको कामना गर्दै भक्तजनले देवीको आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ।
त्यसैगरी, स्कन्दमाताको उपासनाले भक्तजनमा ज्ञान, विवेक, धैर्य र आत्मविश्वास बढ्ने विश्वास गरिन्छ। यद्यपि यस्ता फल प्राप्त हुने मान्यताहरू धार्मिक आस्थामा आधारित छन्।
कसरी गरिन्छ स्कन्दमाताको पूजा ?
नवरात्रको पाँचौँ दिन बिहानै स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गरेर पूजा स्थल सफा गरिन्छ। त्यसपछि दसैँघरमा स्थापना गरिएको कलश तथा देवीको प्रतिमा वा तस्बिरको पूजा गरी फूल, अक्षता, चन्दन, धूप, दीप, फलफूल र नैवेद्य अर्पण गरिन्छ।
पूजाका क्रममा देवीको ध्यान, मन्त्रजप तथा आरती गर्ने परम्परा छ। कतिपय स्थानमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी), श्रीमद्देवीभागवत र अन्य देवी स्तोत्रहरूको पाठसमेत गरिन्छ। परिवारका सदस्यहरू एकत्रित भएर देवीको आराधना गर्दै सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्ने चलन छ।
पूजा विधि स्थान, परिवार र परम्पराअनुसार फरक हुन सक्ने भएकाले भक्तजनले आफ्नो धार्मिक परम्पराअनुसार पूजा गर्ने गर्दछन्।
नवरात्र र दसैँको सम्बन्ध
नवरात्रलाई दुर्गा पक्षका रूपमा पनि चिनिन्छ। यस अवधिमा देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरी शक्ति, सत्य र धर्मप्रतिको आस्था व्यक्त गरिन्छ। घटस्थापनाका दिन जमरा राखेर सुरु गरिने नवरात्र नवमीसम्म विशेष पूजाआराधनासहित मनाइन्छ।
नौ दिनसम्म देवीको उपासना गरेपछि दसैँको मुख्य दिन विजयादशमीमा मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ। त्यसपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म नेपाली समाजमा बडादसैँको उत्सव जारी रहने गर्दछ।
यसरी नवरात्रको पाँचौँ दिन मनाइने स्कन्दमाता पूजा धार्मिक आस्था, मातृप्रेम, पारिवारिक एकता र आध्यात्मिक साधनासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण पर्वका रूपमा रहेको छ।
असोज २९ । बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको पाँचौँ दिन आज घरघरका दसैँघर तथा पूजा कोठामा नवदुर्गामध्येकी पाँचौँ स्वरूप देवी स्कन्दमाताको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गरिँदै छ। आश्विन शुक्ल पञ्चमीका दिन स्कन्दमाताको पूजा गर्ने धार्मिक परम्पराअनुसार वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक देवीको उपासना गरिरहेका छन्।
को हुन् देवी स्कन्दमाता ?
देवी स्कन्दमातालाई भगवान् स्कन्द अर्थात् कार्तिकेयकी माताका रूपमा चिनिन्छ। धार्मिक तथा पौराणिक मान्यताअनुसार स्कन्दमाता देवी पार्वतीकै एक स्वरूप हुन्। भगवान् कार्तिकेयलाई स्कन्द पनि भनिने भएकाले उहाँकी मातालाई स्कन्दमाता नामले पुकारिएको हो।
स्कन्दमाताको स्वरूप मातृत्व, ममता, करुणा, शक्ति र संरक्षणको प्रतीकका रूपमा वर्णन गरिएको छ। देवीको प्रतिमामा उहाँ सिंहमा विराजमान हुनुभएको, हातमा कमलका फूल धारण गर्नुभएको र काखमा बालरूपका भगवान् स्कन्दलाई राख्नुभएको देखाइन्छ। उहाँको यो स्वरूपले मातृप्रेमसँगै शक्ति र साहसको सन्देश दिने धार्मिक विश्वास छ।
स्कन्दमाताको पूजा गर्नुको धार्मिक महत्त्व
नवरात्रको पाँचौँ दिन स्कन्दमाताको पूजा गर्नाले परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। विशेषगरी सन्तानको सुख, स्वास्थ्य तथा प्रगतिको कामना गर्दै भक्तजनले देवीको आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ।
त्यसैगरी, स्कन्दमाताको उपासनाले भक्तजनमा ज्ञान, विवेक, धैर्य र आत्मविश्वास बढ्ने विश्वास गरिन्छ। यद्यपि यस्ता फल प्राप्त हुने मान्यताहरू धार्मिक आस्थामा आधारित छन्।
कसरी गरिन्छ स्कन्दमाताको पूजा ?
नवरात्रको पाँचौँ दिन बिहानै स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गरेर पूजा स्थल सफा गरिन्छ। त्यसपछि दसैँघरमा स्थापना गरिएको कलश तथा देवीको प्रतिमा वा तस्बिरको पूजा गरी फूल, अक्षता, चन्दन, धूप, दीप, फलफूल र नैवेद्य अर्पण गरिन्छ।
पूजाका क्रममा देवीको ध्यान, मन्त्रजप तथा आरती गर्ने परम्परा छ। कतिपय स्थानमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी), श्रीमद्देवीभागवत र अन्य देवी स्तोत्रहरूको पाठसमेत गरिन्छ। परिवारका सदस्यहरू एकत्रित भएर देवीको आराधना गर्दै सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्ने चलन छ।
पूजा विधि स्थान, परिवार र परम्पराअनुसार फरक हुन सक्ने भएकाले भक्तजनले आफ्नो धार्मिक परम्पराअनुसार पूजा गर्ने गर्दछन्।
नवरात्र र दसैँको सम्बन्ध
नवरात्रलाई दुर्गा पक्षका रूपमा पनि चिनिन्छ। यस अवधिमा देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरी शक्ति, सत्य र धर्मप्रतिको आस्था व्यक्त गरिन्छ। घटस्थापनाका दिन जमरा राखेर सुरु गरिने नवरात्र नवमीसम्म विशेष पूजाआराधनासहित मनाइन्छ।
नौ दिनसम्म देवीको उपासना गरेपछि दसैँको मुख्य दिन विजयादशमीमा मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ। त्यसपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म नेपाली समाजमा बडादसैँको उत्सव जारी रहने गर्दछ।
यसरी नवरात्रको पाँचौँ दिन मनाइने स्कन्दमाता पूजा धार्मिक आस्था, मातृप्रेम, पारिवारिक एकता र आध्यात्मिक साधनासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण पर्वका रूपमा रहेको छ।
